W każdej organizacji bezpieczeństwo i higiena pracy stanowią fundament prawidłowego funkcjonowania. Pracodawca ‑ zgodnie z przepisami prawa ‑ ma obowiązek zapewnić odpowiednie warunki pracy, ochronę zdrowia i życia pracowników oraz powołać lub zapewnić funkcjonowanie służby BHP. Celem artykułu jest przedstawienie: czym jest służba BHP, komu podlega, kiedy jest gotowa do działania, w jakich zakładach jest obowiązkowa oraz jakie zadania (obowiązki) wynikają wprost z rozporządzenia.
Czy wiesz, że…
🔹 Służba BHP podlega bezpośrednio pracodawcy
🔹 Zakres działania służby BHP został precyzyjnie określony w 22 obowiązkach
🔹 Służba BHP powinna być „gotowa do działania” , czyli posiadać strukturę, zasoby i uprawnienia przewidziane przepisami, takie że może wypełniać wszystkie przypisane jej zadania.
Służba bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) to wyodrębniona komórka organizacyjna – jednoosobowa lub wieloosobowa – działająca w zakładzie pracy i realizująca funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Jej zadania polegają przede wszystkim na identyfikowaniu zagrożeń, ocenie ryzyka zawodowego, współpracy z pracodawcą w eliminowaniu zagrożeń oraz monitorowaniu stanu warunków pracy.
Jej istnienie i działanie wynika z delegacji ustawowej (art. 237¹¹ Kodeksu pracy) oraz szczegółowo uregulowanego rozporządzenia.
- Komu podlega służba BHP i skąd to wynika?
Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia:
„Służba bhp podlega bezpośrednio pracodawcy. U pracodawcy będącego jednostką organizacyjną służba bhp podlega bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.”
Oznacza to, że służba formalnie i organizacyjnie odpowiada przed pracodawcą lub osobą upoważnioną.
W praktyce: pracodawca jest bezpośrednio odpowiedzialny za powołanie służby BHP i zapewnienie jej warunków działania oraz podejmowanie rekomendacji tej służby.
- Kiedy służba jest „gotowa do działania”?
Służba BHP jest gotowa, gdy spełnione są następujące warunki:
- została formalnie powołana jako komórka organizacyjna jednoosobowa lub wieloosobowa,
- posiada liczbę pracowników ustaloną przez pracodawcę z uwzględnieniem warunków pracy i zagrożeń,
- ma formalne podporządkowanie pracodawcy lub osoby upoważnionej,
- ma zapewnione środki i informacje niezbędne do realizacji swoich zadań – np. dostęp do wyników badań środowiska pracy, informacji o środkach ochrony, itp.
- realizuje zadania i obowiązki określone w rozporządzeniu– w praktyce każdorazowa służba powinna posiadać narzędzia, systemy, rejestry, współpracę etc.
- W jakich zakładach pracy służba BHP jest obowiązkowa?
Zgodnie z art. 237¹¹ Kodeksu pracy oraz interpretacjami prawnymi – pracodawca zatrudniający więcej niż 10 pracowników ma obowiązek utworzyć służbę BHP lub powierzyć jej zadania pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy.
Ponadto, rozporządzenie (§ 1 ust. 3‑4) wskazuje, że przy większych zatrudnieniach (100‑600 osób, ponad 600 osób) należy tworzyć komórkę wieloosobową lub zatrudnić pracownika służby BHP w pełnym wymiarze czasu pracy.
W praktyce więc:
- Zakład pracy zatrudniający np. 11 pracowników już musi mieć służbę BHP (lub powierzyć obowiązki) – choć struktura może być uproszczona.
- Zakład z zatrudnieniem powyżej 100 lub 600 pracowników ma dodatkowe wymagania co do liczby pracowników służby.
Jeśli zakład nie spełnia warunków utworzenia służby – może być zobowiązany do scalania zadań w ramach mniejszej struktury lub korzystania z usług specjalisty spoza zakładu (jeśli warunki pozwalają).
Obowiązki służby BHP
Rozporządzenie Rady Ministrów z 12 października 2011 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy określa 22 zadania służby BHP, do których należą m.in:
- Przeprowadzanie kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów i zasad BHP, ze szczególnym uwzględnieniem stanowisk pracy, na których są zatrudnione kobiety w ciąży lub karmiące, młodociani, niepełnosprawni, pracownicy wykonujący pracę zmianową, w tym w nocy, oraz osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy.
- Bieżące informowanie pracodawcy o stwierdzonych zagrożeniach zawodowych wraz z wnioskami zmierzającymi do ich usunięcia.
- Sporządzanie i przedstawianie pracodawcy, co najmniej raz w roku, okresowych analiz stanu BHP, zawierających propozycje przedsięwzięć technicznych i organizacyjnych mających zapobiegać zagrożeniom życia i zdrowia oraz poprawić warunki pracy.
- Udział w opracowywaniu planów modernizacji i rozwoju zakładu pracy oraz zgłaszanie propozycji uwzględniających wymagania BHP.
- Udział w ocenie założeń i dokumentacji dotyczących modernizacji zakładu lub jego części oraz nowych inwestycji, zgłaszanie wniosków w sprawie wymagań BHP.
- Udział w przekazywaniu do użytkowania nowo budowanych lub przebudowywanych obiektów, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, urządzenia produkcyjne lub inne urządzenia mające wpływ na warunki pracy i bezpieczeństwo pracowników.
- Zgłaszanie wniosków dotyczących wymagań BHP w stosowanych lub nowo wprowadzanych procesach produkcyjnych.
- Przedstawianie pracodawcy wniosków dotyczących zachowania ergonomii na stanowiskach pracy.
- Udział w opracowywaniu zakładowych układów zbiorowych pracy, wewnętrznych zarządzeń, regulaminów i instrukcji ogólnych dotyczących BHP oraz w ustalaniu zadań osób kierujących pracownikami w zakresie BHP.
- Opiniowanie szczegółowych instrukcji dotyczących BHP na poszczególnych stanowiskach pracy.
- Udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz opracowywaniu wniosków wynikających z badania przyczyn i okoliczności tych wypadków i zachorowań zawodowych oraz kontrola realizacji tych wniosków.
- Prowadzenie rejestrów, kompletowanie i przechowywanie dokumentów dotyczących wypadków przy pracy, stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby, a także wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych w środowisku pracy.
- Doradztwo w zakresie stosowania przepisów i zasad BHP.
- Udział w dokonywaniu oceny ryzyka zawodowego związanej z wykonywaną pracą.
- Doradztwo w zakresie organizacji i metod pracy na stanowiskach, na których występują czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub warunki uciążliwe, oraz doboru najwłaściwszych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej.
- Współpraca z właściwymi komórkami organizacyjnymi lub osobami, w szczególności w zakresie organizowania i zapewnienia odpowiedniego poziomu szkoleń BHP oraz zapewnienia właściwej adaptacji zawodowej nowo zatrudnionych pracowników.
- Współpraca z laboratoriami upoważnionymi do dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych lub warunków uciążliwych w środowisku pracy, w zakresie organizowania badań i sposobów ochrony pracowników przed tymi czynnikami lub warunkami.
- Współpraca z laboratoriami i innymi jednostkami zajmującymi się pomiarami stanu środowiska naturalnego, działającymi w systemie państwowego monitoringu środowiska.
- Współdziałanie z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, w szczególności przy organizowaniu okresowych badań lekarskich pracowników.
- Współdziałanie ze społeczną inspekcją pracy oraz z zakładowymi organizacjami związkowymi przy:
a) podejmowaniu przez nie działań mających na celu przestrzeganie przepisów i zasad BHP;
b) przedsięwzięciach pracodawcy mających na celu poprawę warunków pracy. - Uczestniczenie w konsultacjach w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz w pracach komisji bezpieczeństwa i higieny pracy oraz innych zakładowych komisji zajmujących się problematyką BHP, w tym zapobiegania chorobom zawodowym i wypadkom przy pracy.
- Inicjowanie i rozwijanie na terenie zakładu pracy różnych form popularyzacji problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii.
Każdy z powyższych punktów stanowi samodzielny obowiązek służby BHP zgodnie z rozporządzeniem.
Wymagania dla specjalisty BHP spoza zakładu pracy
- Wyższe wykształcenie lub specjalność w zakresie BHP, lub studia podyplomowe z BHP.
- Ukończone odpowiednie szkolenia BHP dla pracowników służby.
- Doświadczenie w realizacji zadań BHP i znajomość przepisów prawa pracy.
- Wybór specjalisty zewnętrznego wymaga uzasadnienia braku kompetentnych pracowników wewnątrz firmy.
Służba BHP to nie tylko formalność – to realna tarcza ochronna dla pracowników i wsparcie dla pracodawcy. Dzięki jasno określonym 22 obowiązkom służba monitoruje warunki pracy, identyfikuje zagrożenia, doradza w zakresie bezpieczeństwa i przeciwdziała wypadkom. Bezpośrednie podporządkowanie pracodawcy oraz wymóg gotowości do działania sprawiają, że jej funkcja jest operacyjna i strategiczna. W praktyce prawidłowo działająca służba BHP to inwestycja w zdrowie, bezpieczeństwo i stabilność całego zakładu pracy.