W sytuacji zagrożenia pożarem nie działa dokumentacja, protokół ani pieczątka. Działa tylko to, co faktycznie zostało sprawdzone, regularnie konserwowane i uruchomi się we właściwym czasie. Tymczasem wielu właścicieli i zarządców budynków żyje w przekonaniu, że skoro przegląd techniczny został wykonany, a dokumentacja podpisana, to system ochrony przeciwpożarowej jest sprawny i wystarczający.
Zgodność formalna nie gwarantuje skuteczności. Dlatego warto zadać sobie cztery kluczowe pytania, które pozwolą rzetelnie ocenić, czy systemy PPOŻ działają realnie:
- Co wchodzi w skład systemu ochrony przeciwpożarowej i jakie elementy są kluczowe dla bezpieczeństwa?
- Jakie są funkcje klap oddymiających i dymowych i dlaczego nie wszystkie mogą być stosowane na klatkach schodowych?
- Jakie są korzyści rzetelnej weryfikacji skuteczności ochrony PPOŻ i jakie konsekwencje grożą przy jej braku?
- Czy procedury reagowania są praktyczne i adekwatne, czy zbyt rozbudowane i nieskuteczne?
1. Co wchodzi w skład systemu ochrony przeciwpożarowej?
System ochrony przeciwpożarowej to zestaw środków technicznych i organizacyjnych, których celem jest wykrycie pożaru, ograniczenie jego rozprzestrzeniania, ułatwienie ewakuacji oraz wsparcie działań ratowniczych.
Zgodnie z definicją zawartą w § 2 pkt 9 Rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, do urządzeń przeciwpożarowych zaliczają się m.in.:
✅ Urządzenia aktywne:
- System sygnalizacji pożaru (SSP/SAP) – centrale, czujki, ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP),
- Stałe urządzenia gaśnicze – instalacje tryskaczowe, gazowe, pianowe, mgłowe,
- Dźwiękowy system ostrzegawczy (DSO) – emitujący komunikaty ewakuacyjne,
- Systemy oddymiania i wentylacji pożarowej – klapy oddymiające, kurtyny dymowe, wentylatory wyciągowe i nawiewne,
- Systemy różnicowania ciśnienia – np. na klatkach schodowych, by uniemożliwić przedostanie się dymu,
- Zasilanie awaryjne urządzeń PPOŻ – UPS-y, agregaty,
- Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne – z zapewnionym ciśnieniem i drożnością.
Elementy biernej ochrony PPOŻ:
- przegrody ogniowe i strefy pożarowe,
- drzwi i bramy przeciwpożarowe z samozamykaczami,
- uszczelnienia przejść instalacyjnych,
- oznakowanie dróg ewakuacyjnych,
- oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne.
Kto może dokonywać przeglądów i ocen?
Przeglądy mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia, wiedzę techniczną oraz w przypadku niektórych urządzeń autoryzację producenta.
Przykładowo:
- Systemy SSP, DSO, tryskaczowe tylko przez techników z uprawnieniami (np. CNBOP, szkolenia produktowe),
- Urządzenia gazowe przez osoby z uprawnieniami w zakresie instalacji gaśniczych,
- Systemy mechaniczne (klapy, napędy, centrale oddymiania) zgodnie z instrukcją producenta.
Do przeglądu należy przygotować:
- protokoły wcześniejszych kontroli,
- dokumentację powykonawczą (projekty, instrukcje),
- scenariusze pożarowe (jeśli są wymagane),
- dostęp do urządzeń i stref chronionych.
2. Jakie funkcje pełnią klapy oddymiające i dymowe? Dlaczego nie wszystkie są odpowiednie na klatki schodowe?
Główne przeznaczenie klap dymowych:
Klapy dymowe (dachowe lub ścienne) to urządzenia oddymiające, które po wykryciu pożaru otwierają się automatycznie, aby umożliwić grawitacyjne odprowadzenie dymu i ciepła z chronionej strefy.
Ich główne funkcje to:
- poprawa widoczności w drogach ewakuacyjnych,
- zmniejszenie temperatury w górnych warstwach powietrza,
- ułatwienie działania służbom ratowniczym,
- spowolnienie rozprzestrzeniania się ognia.
Klapy oddymiające a klatki schodowe ważne zastrzeżenie:
Zgodnie z Polską Normą PN-EN 12101-6 oraz warunkami technicznymi (Dz.U. 2022 poz. 1225 z późn. zm.), klapy grawitacyjne NIE powinny być stosowane jako system oddymiania klatek schodowych w budynkach wielokondygnacyjnych.
Dlaczego?
Klapy grawitacyjne mogą zamiast odprowadzać dym wciągać go z niższych kondygnacji ku górze, zagrażając bezpośrednio ewakuującym się osobom. Na klatkach powinny być stosowane systemy nadciśnieniowe (różnicowania ciśnienia), które wtłaczają powietrze, zapobiegając zadymieniu.
3. Jakie są korzyści rzetelnej oceny skuteczności ochrony PPOŻ – i jakie konsekwencje niesie jej brak?
Korzyści:
- realne bezpieczeństwo ludzi
- ochrona mienia i infrastruktury,
- spełnienie wymagań inspektorów PSP, PIP i ubezpieczycieli,
- większa szansa na wypłatę odszkodowania,
- zaufanie najemców, klientów i pracowników.
Konsekwencje braku skuteczności systemu:
- pełna odpowiedzialność zarządcy lub właściciela nawet przy posiadaniu przeglądów,
- regres ubezpieczeniowy, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty lub żądać zwrotu kosztów,
- decyzje administracyjne zakaz użytkowania obiektu,
- straty wizerunkowe i operacyjne.
Przykład z orzecznictwa:
Wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2018 r. (sygn. II CSK 338/18):
“Samo posiadanie aktualnych dokumentów potwierdzających wykonanie przeglądów technicznych nie jest wystarczające do zwolnienia się z odpowiedzialności, jeśli w rzeczywistości urządzenia nie działały zgodnie z przeznaczeniem.”
4. Czy procedury reagowania są skuteczne czy może zbyt rozbudowane i niepraktyczne?
Dobrze przygotowana dokumentacja PPOŻ to jedno, ale praktyczne zastosowanie to drugie.
Często zdarza się, że:
- instrukcje są przestarzałe lub kopiowane z innych obiektów,
- procedury są zbyt skomplikowane i niezrozumiałe dla personelu,
- szkolenia są traktowane formalnie bez ćwiczeń praktycznych,
- ewakuacja jest niećwiczona, a komunikaty DSO są niezrozumiałe lub za ciche.
Skuteczność procedur zależy nie tylko od ich zapisów, ale przede wszystkim od świadomości ludzi, organizacji ćwiczeń i dopasowania działań do realiów obiektu.